Circulair bouwen volgens Mooiland: hoe saaier hoe beter

Duurzaam en toekomstbestendig bouwen; als woningcorporatie kun je er niet omheen. Vanwege de impact op het klimaat, om maar eens iets te noemen, maar ook sociale woningbouw betaalbaar te houden. Mooiland wil in 2030 voor 100% werken met circulaire, biobased materialen. Een flinke ambitie, waar we vol vuur aan werken. “Ons ultieme doel is dat circulair bouwen niet eens meer opvalt. Hoe saaier, hoe beter.”

Dat vertelt Bart Kivits, directeur bij Mooiland. “In 2022 wilden we beweging krijgen in het circulair bouwen. We vroegen een voorstel aan de aannemers voor een renovatieproject in Haps en zijn gewoon begonnen.” Programmamanager Duurzaamheid Gijs Gerrits vult aan: “We hadden ervaring genoeg met het verbeteren van energielabels en zonnepanelen. Maar eerlijk gezegd wisten we niet eens zeker hoe we ‘circulair’ moesten spellen.
Desondanks zagen we in dat circulaire bouwmaterialen onmisbaar zijn om CO2 uitstoot en klimaatverandering tegen te gaan.” 55% van de CO2 uitstoot van een woning (over de levensduur van honderd jaar) komt door het energieverbruik. De andere 45% door ‘fossiele’ bouwmaterialen die traditioneel worden geproduceerd en ingezet.”

Circulair besparen

Door circulair materiaalgebruik kan Mooiland als woningcorporatie dus enorm veel CO2 uitstoot besparen. Wat houdt dit eigenlijk in? Gijs: “Dat je hergebruikte materialen inzet, of kiest voor onderdelen die in de toekomst in een ánder project bruikbaar blijven. Je kunt ook denken aan hernieuwbare bronnen, bijvoorbeeld isolatiemateriaal van vlas.
Door projecten onderling te koppelen kun je dit structureel aanpakken. Dat klinkt simpel, maar het is best een hele omschakeling die we niet zonder ketenpartners kunnen realiseren. Het is een leerproces dat we samen voor langere tijd aan moeten gaan. Een heel andere aanpak waar we van beide kanten enthousiast over zijn.”
Bart: “Mooiland gaat niet zelf het wiel uitvinden, we vertrouwen op de kennis van onze ketenpartners. We dagen ze uit om ieder jaar één project van ongeveer 30 woningen te selecteren voor circulaire toepassingen. Zo pakken we zes projecten per jaar aan en houden we de vaart erin. Na iedere oplevering evalueren we met elkaar: wat is de impact is op het milieu, hoe tevreden zijn de bewoners? En hoe staat dit in verhouding tot de kosten?”

Menukaart

Gijs: “En niet te vergeten: de oplossing moet opschaalbaar zijn naar íeder project. We hebben daar een circulaire menukaart voor bedacht met materialen die overal inzetbaar zijn. Zo werken we aan een nieuwe standaard, het rekenwerk en de beoordeling is al gedaan. We passen de kaart twee keer per jaar aan zodat hij actueel blijft.”
Koepelorganisatie Aedes heeft de menukaart inmiddels overgenomen. Zo kunnen andere woningcorporaties ook gemakkelijker aan de slag binnen projecten. “We vinden het leuk om onze kennis te delen.”

Anders kijken

Bart en Gijs signaleren binnen Mooiland een andere mindset. “Vroeger dachten we lineair: nieuwe materialen inzetten, gebruiken en afvoeren”, legt Gijs uit. “Tegenwoordig zien we de waarde van gebruikte onderdelen: dakpannen die over blijven na een dakrenovatie voldoen nog prima voor een ander project. Een voordeur hoeft niet per se vervangen te worden, je kunt hem ook opwaarderen.”

Garantie

Bart: “Voor ons is het belangrijk om samen met ketenpartners iets uit te proberen, maar zij staan daar soms anders in. Ze willen natuurlijk garantie kunnen bieden. Bijvoorbeeld als de milieu-impact van een nieuw product nog niet is bewezen. Terwijl je met gezond verstand ook stappen verder komt. Neem die voordeur: daar zijn nog geen cijfers over bekend, maar voor ons is het logisch om goede deuren niet weg te gooien. En soms kiezen we juist voor een hogere investering die over 10 tot 15 jaar waarschijnlijk voordeel oplevert. Daar is vanuit beide kanten een beetje lef voor nodig en we betalen weleens leergeld. Dat hoort erbij.”

Hoe is het voor bewoners?

Bewoners merken weinig van die nieuwe ontwikkelingen, vertelt Bart: “Aan de buitenkant van de woningen in Haps, waar we ons eerste project uitvoerden, is niets te zien. Ze geven aan dat het niets uitmaakt welke dakpannen we gebruiken, zolang hun dak maar niet lekt.” Gijs vult aan: "Als we in huis circulair gaan renoveren, ligt het iets anders. Zo hebben we bij een project geen nieuwe tegels geplaatst in de keuken. We kozen voor panelen van gerecyclede petflessen en dat gaf best wel wat ophef: ‘zie je dan Pepsi-etiketten?’ In de praktijk zijn mensen er alleen maar blij mee: het scheelde veel tijd en rommel en ze zijn gemakkelijk schoon te houden. Voor ons is het voordeel dat we ze straks een op een kunnen hergebruiken en dat we niet hoeven te breken om bij leidingen te komen. Een volgende stap is om mensen te overtuigen dat refurbished sanitair ook hygiënisch is; een tweedehands toiletpot is toch moeilijker te verkopen, ook al is deze nog zo schoon. De communicatie met bewoners hoort ook bij het leerproces. Hun belang weegt natuurlijk heel zwaar bij onze acties en aan de andere kant is het soms ook gewoon wennen. Ons doel is echter dat het niet eens meer opvalt dat we voor circulair kiezen. Het mag saai zijn.”

Toekomst

Bart: “Dat fossiele materialen opraken, is een feit. We zullen die schaarse materialen op een slimmere manier moeten inzetten. Beton is nodig voor een brug, maar niet per se voor een vloer in een eengezinswoning. We moeten minder afhankelijk worden van geopolitieke invloeden. De oorlog in Oekraïne leidt tot hoge energieprijzen. Alleen al door hun stabiele prijzen, kunnen we niet zonder circulaire materialen. Anders wordt betaalbaar bouwen onmogelijk.
Mooiland voelt een zware verantwoordelijkheid om de wereld leefbaar te houden, ook in de toekomst. We willen dat mensen betaalbaar en gezond kunnen wonen. Daarmee maken we een enorme slag naar onze duurzame toekomst. Circulariteit is daarbij de enige weg. Maar je moet wél beginnen.”